Koşma , halk edebiyatı nazım şekillerinden biridir
Koşmanın girdiği nazım şekilleri :
Koşma türüne örnek olarak verilebilecek bazı koşmalar şunlardır: Karacaoğlan - Vara vara vardım ol kara taşa: > Vara vara vardım ol kara taşa, Hasret ettin beni kavim kardaşa, Sebep ne gözden akan kanlı yaşa, Bir ayrılık, bir yoksulluk, bir ölüm. Karacaoğlan - Dilber: > Acem illerinden misafir geldim, Yol bilmenem sunam, nerden gideyim? Şöyle yavrunun semtine uğradım, Dilber kerem eyle, konuk al beni. Erzurumlu Emrah - El çek tabip el çek yaram üstünden: > El çek tabip el çek yaram üstünden. Sen benim derdime deva bilmezsin. Sen nasıl tabipsin, yoktur ilacın. Yaram yürektedir sarabilmezsin. Mürâcaa koşma - Seherde uğradım ben bir güzele: > Seherde uğradım ben bir güzele Dedim Tatar mısın söyledi yoh yoh Bu gönül dağında bahar ayında Dedim biter mıdır söyledi yoh yoh. Tecnis koşma - Derd-i dilim arttı yârimin derdim: > Derd-i dilim arttı yârimin derdim Seksende doksanda yüzde seyr eyle Gonca güllerini yârimin derdim Gerdanda dudakta yüzde seyr eyle. Koşmalar, konularına göre güzelleme, koçaklama, taşlama, ağıt gibi türlere ayrılır.
Koşma nazım biçimi, yapılarına ve ezgilerine göre farklı türlere ayrılır. Yapılarına göre koşma türleri: Düz koşma. Yedekli koşma. Musammat koşma. Ayaklı koşma. Zincirleme koşma. Zincirleme ayaklı koşma. Koşma şarkı. Ezgilerine göre koşma türleri: Özel bir ezgiyle okunanlar. Koşmalar, ayrıca işlenen konulara göre de dört ana türe ayrılır: güzelleme, koçaklama, taşlama ve ağıt.
Koşma, bir nazım biçimi değil, bir nazım türüdür. Nazım biçimi, şiirin dize sayısı, ölçü ve kafiye şekline göre düzenlenmesini ifade ederken; nazım türü, şiirin işlediği konu ve kullanım amacına göre sınıflandırılmasını belirtir. Koşma, genellikle 11'li hece ölçüsüyle yazılan ve aşk, sevgi, doğa gibi lirik konuları işleyen bir nazım türüdür.
Koşma nazım şekli, Türk halk edebiyatının en yaygın nazım biçimlerinden biridir ve Orta Asya'daki sözlü edebiyat geleneklerine dayanır. Kökeni, Türklerin göçebe yaşamı sırasında ozanlar (baksılar veya kamlar) tarafından söylenen manzumelerin zamanla şekillenmesiyle oluşmuştur. Tarihsel gelişimi ise Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde olgunlaşmıştır. Günümüze etkisi ise koşmanın hâlâ halk ozanları tarafından yaşatılması ve modern Türk edebiyatında da kullanılması ile devam etmektedir.
Koşma ve koşuk arasındaki temel farklar şunlardır: Köken: Koşuk, İslamiyet öncesi Türk edebiyatı nazım biçimidir; koşma ise İslami Dönem aşık edebiyatı nazım biçimidir. Anonimlik: Koşuklar anonimdir, koşmaların ise söyleyen kişisi bellidir (Karacaoğlan, Erzurumlu Emrah vb.). Törensellik: Koşuklar dini törenlerde doğmuştur, koşmalarda ise böyle bir durum yoktur. Çalgısı: Koşuklar kopuz eşliğinde; koşmalar ise saz eşliğinde söylenir. Mahlas: Koşukta mahlas yoktur, koşmada mahlas vardır.
Nazım kelimesi Arapça kökenli olup, "düzenleyen, tertip eden" anlamına gelir. Nazım kelimesi ayrıca şu anlamlara da gelebilir: Şiir, manzume; Nazım birimi, ölçü sistemi; Şehirdeki tapu planı (nazım planı).
Nazım birimi ve nazım şekli şu şekilde bulunabilir: 1. Nazım Birimi: - Mısra (Dize): Şiirin her bir satırıdır. - Beyit: İki mısradan oluşan öbektir. - Dörtlük: Dört mısradan oluşan öbektir. - Bent: Üç, beş veya daha fazla mısralı öbektir. 2. Nazım Şekli: - Kafiye Örgüsü: Manzumelerin kafiye düzeni incelenerek nazım şekli belirlenir. - Mısra Sayısı: Şiirdeki toplam mısra sayısı nazım şeklini belirlemede rol oynar. Örnek: - Kafiye Düzeni: aa xa xa (Dörtlük) - Mısra Sayısı: 4 (Dörtlük) Bu özelliklere göre, nazım birimi "dörtlük", nazım şekli ise "sone" olabilir.
Kültür ve Sanat
Komik yılbaşı mesajı ne yazılır?
Kral yolu neden önemli?
Keloğlan masalları cadı kimdir?
Komik espri örnekleri nelerdir?
Kolay anka kuşu çizimi kaç dakikada çizilir?
Kaside ve gazel neden farklı?
Kimi şairlerin kullandığı takma ad?
Keloğlan cadıyı nasıl yendi?
Keman hangi sesi çıkarır?
Kral Charles ve Kraliçe Camila'nın kaç çocuğu var?
Konya Alaaddin Tepesi'ndeki saat kulesi neden yıkıldı?
Kavuştak hangi şiirde kullanılır?
Koşma hece ölçüsü nedir?
Koca Yusuf'un mezarı neden Türkiye'de değil?
Kral Yolunu kim yaptı?
Koca Ayak 3 ne zaman çıkacak?
Kolay çizim fikirleri nelerdir?
Konya Taşkent'in neyi meşhur?
Kayseri'nin en tarihi yeri neresi?
Klasik müzik neden klasik?
Keloğlan masallarında Uzun ve Huysuz ne iş yapar?
Konmatris ne işe yarar?
Kekstra reklamındaki Gürbüz neden değişti?
Kraliyet mavi hangi renklerden oluşur?
Kod Ad Kırlangıç neden 7 yaş üstü?
Kavimler Göçü'nde hangi kavimler var?
Kral pop radyo neden canlı yayın yapmıyor?
Klasik ve klasist arasındaki fark nedir?
Kastamonu ile ilgili efsaneler nelerdir?
Kibariyeye neden arabeskin kraliçesi deniyor?
Kağızmanın türküsünün hikayesi nedir?
Kaç çeşit damla tesbih vardır?
Kula minnet eylemem kime ait?
Kurbağa neyi temsil eder?
Kozanoğlu sözleri kime ait?
Kurmaca ile kurgu aynı şey mi?
Kubo Sihirli telleri hangi mitoloji?
Kolaj ve fotomontaj arasındaki fark nedir?
Kimonoyu kimler giyer?
Koçuk hangi yöreye ait?