Kaymalı yatak (rulman), iki makine elemanı arasındaki dönel izafi hareketi kayma hareketi ile sağlayan yataklardır
Kaymalı yataklar, az sürtünme ile hareketi sağlamanın yanı sıra mil veya aksı taşıyıcı bir işlev de gördüğünden bir kuvvete maruz kalırlar. Taşıdığı bu kuvvetin yönü:
Herhangi bir kuvvet taşıma görevi olmayan, sadece mili belirli bir konumda tutması, kılavuzlaması istenen yataklara da kılavuz yatak adı verilir
Kaymalı yataklar, konstrüksiyonlarına göre şu şekilde sınıflandırılır:
Kaymalı yataklar, mil ile yatak arasında yağ filminin oluşması açısından ise şu şekilde ikiye ayrılır:
Eksenel kaymalı yatak, kuvvetin yatağa eksenel yönde geldiği durumda kullanılan bir yatak türüdür. Eksenel kaymalı yatakların bazı kullanım alanları: su ve buhar türbinleri; türbo kompresör ve gemi şaftları. Eksenel kaymalı yatakların bazı özellikleri: Hidrodinamik film oluşumu için, yüzeylerden birinin lokmalara ayrılması ve hareket yönünde eğim verilmesi gerekir. Bu tür yataklara "Michell lokmalı yataklar" veya "Kingsbury yatakları" denir. Kaymalı yataklar, taşıdığı kuvvetin yönüne göre iki ana kategoriye ayrılır: 1. Radyal yatak: Kuvvetin yönü yatağın yarıçapı yönündedir. 2. Eksenel yatak: Kuvvetin yönü ekseni doğrultusundadır.
Kaymalı yatak çeşitleri şu şekilde sınıflandırılabilir: 1. Eksenel ve Radyal Kaymalı Yataklar: Milin eksenine göre yükün etki ettiği yöne göre ayrılır. 2. Kuru ve Sınır Sürtünmeli Yataklar: Yağlamanın olmadığı veya kısmen olduğu durumlar için. 3. Sıvı Sürtünmeli Yataklar: En tercih edilen çalışma şekli olup, hidrodinamik ve hidrostatik yağlama ile sağlanır. Diğer kaymalı yatak türleri: - Beyaz Metal Yataklar: Basıncın düşük olduğu uygulamalar için uygundur. - Kalay Bronzu ve Kurşun Bronzu Yataklar: Sertlikleri yüksek olup, yükün büyük, hızın küçük olduğu yerlerde kullanılır. - Fosfor Bronzu Yataklar: Daha büyük sertlik ve çarpma direncine sahiptir. - Grafit Yataklar: Yağsız, yüksek sıcaklıklarda çalışma ve kimyasallara karşı direnç için tercih edilir. - Plastik Yataklar: Düşük sürtünme katsayısı ve kendi kendilerini yağlama özellikleri için kullanılır. - Alüminyum Alaşımları: Yüksek yük taşıma mukavemeti ve korozyon direnci gibi olumlu özelliklere sahiptir.
Kaymalı ve rulmanlı yataklar arasındaki temel farklar şunlardır: Yuvarlanma elemanları: Rulmanlı yataklar, dönen şaftı desteklemek için dönen yuvarlanma elemanlarına (bilyalar, silindirik makaralar, konik makaralar, iğneli makaralar) sahipken, kaymalı yatakların yuvarlanma elemanı yoktur. Temas noktası: Rulmanlı yataklarda temas kısmı bir nokta iken, kaymalı yataklarda bir yüzeydir. Sürtünme katsayısı: Normal çalışma koşullarında rulmanlı yatakların sürtünme katsayısı, kaymalı yataklardan daha düşüktür ve değeri nispeten stabildir. Hız kapasitesi: Rulmanlı yataklar, yüksek hızlı motor uygulamaları için uygundur. Yük kapasitesi: Kaymalı yataklar, daha geniş basınç taşıma alanına sahip oldukları için genellikle rulmanlı yataklardan daha yüksek yük kapasitesine sahiptir. Maliyet: Kaymalı yatakların tasarımı ve yapısı daha basit olduğu için üretim maliyetleri daha düşüktür. Bakım gereksinimi: Rulmanlı yataklar, sürtünme ve aşınmanın azalması nedeniyle daha az bakım gerektirir.
Bazı yatak çeşitleri: Visco Yataklar: Hafızalı köpükten yapılır, vücut şekline uyum sağlar ve basıncı dengeler. Lateks Yataklar: Kauçuk sütünün sünger haline çevrilmesiyle üretilir, doğal ve esnektir. Ortopedik Yataklar: Omurga ve eklem sağlığını destekler, sırt ve bel ağrısı çekenler için uygundur. Hibrit Yataklar: Yaylı ve köpük malzemelerin birleşiminden oluşur, hem yaylı hem de visco yatakların konforunu sunar. Yaylı Yataklar: Çelik yaylar içerir, iyi bir sırt desteği sağlar ve uygun fiyatlıdır. Bambu Yataklar: Bambu ağacı liflerinden üretilir, serin ve nefes alabilen bir uyku sağlar. Yatak seçimi yaparken uyku pozisyonu, vücut yapısı ve alerjiler gibi faktörler göz önünde bulundurulmalıdır.
Kaymalı yatak, yüzeyler arasında kayma hareketi olan yatak türüdür. Eksenel kaymalı yatak, kuvvetin yatağa eksenel yönde geldiği durumda kullanılan kaymalı yatak türüdür. Kaymalı yatakların bazı avantajları: Titreşim, darbe ve gürültü sönümleme özelliği. Basit tasarım, iki parçaya ayrılabilir, montajı kolaydır. Büyük yük taşıyabilirler. Uygun yağlama ile çok yüksek hızlara çıkılabilir. Kaymalı yatakların bazı dezavantajları: Yeterli yağ olmaması durumunda hızlı hasar meydana gelir. Yüksek miktarda yağ tüketimi. Yağ filmi oluşumu için bir zaman gereklidir. Milin yüzey kalitesi çok önemlidir.
Kaymalı yatak malzemesi seçerken dikkate alınması gereken bazı özellikler: Yağ tarafından iyi ıslatılabilme. Aşınma ve basınç mukavemeti. Sıcaklığa dayanıklılık. Korozif etkilere dayanıklılık. Kolay işlenebilirlik. Düşük maliyet. Kaymalı yatak malzemelerine örnek olarak şunlar verilebilir: Metal malzemeler: Kalay ve kurşun alaşımları, bakır-kurşun alaşımları, fosfor bronzu, çelik. Plastik malzemeler: PTFE (Teflon), PA (Poliamid), UHMWPE, POM, PI, PMMA. Malzeme seçimi, kullanım amacına ve koşullara göre değişiklik gösterebilir. En uygun malzemeyi belirlemek için bir uzmana danışılması önerilir.
Teknoloji
Kolan arası mesafe en fazla kaç olmalı?
Kartepe pistleri hangi kameralar ile takip ediliyor?
Kablosuz şarj için araç şarjı şart mı?
Klima ısıtma nasıl çalışır?
Kamalı mil nasıl çalışır?
Kaynak makinası alırken nelere dikkat edilmeli?
Kardan dolayı sinyal sorunu nasıl çözülür?
Kombide E2 ve E3 hatası nedir?
Jeotermal enerji nedir kısaca?
Kalite kontrol kriterleri nelerdir?
