Li ve lı yapım ekleri arasında bir ayrım yapmak için, eklerin kullanıldığı kelimeye ve eklerin işlevine bakmak gerekir.
Li yapım eki , isim kök veya gövdelerine gelerek onlardan başka isimler türeten bir ektir. Soyut ve somut isimler ile sıfatlar türetir. Ayrıca, kişinin nereli olduğunu (Ankaralı, Konyalı), bir şeyin içinde daha çok ne bulunduğunu (tuzlu, acılı) veya kişinin sahip olduğu özelliği (bilgili, akıllı) bildirir
Lı yapım eki ise, genellikle sıfat yapar ve anlayış-lı, sayı-lı, bilgi-li, gölge-li, gül-lü gibi kelimelerde kullanılır. Ayrıca, bir yere aitlik, bağlılık anlamı katar (Asya-lı, Konya-lı)
Bu eklerin ayrımını yapmak için kelimenin köküne bakmak ve eklerin anlamını değerlendirmek önemlidir.
Soru eki ile yapım ekini ayırt etmek için şu özelliklere dikkat edilebilir: Soru eki: Cümleye soru anlamı katar ve kendinden önceki sözcükten ayrı, kişi eklerine bitişik yazılır. Yapım eki: Sözcüklere gelerek onlardan yeni sözcükler türeten eklerdir. Örnekler: Soru eki: "Bu konuyu anladın mı?". Yapım eki: "Göz" köküne "lük" yapım eki eklenerek "gözlük" sözcüğü oluşturulur.
Hal ekleri çekim ekidir. Çekim ekleri, kelimenin anlamını değiştirmeden cümledeki diğer kelimelerle anlam ilişkisi kurmasını sağlar. Ancak, hal ekleri cümleye sıfat görevinde eklenirse, bu durumda anlam değişir ve hal ekleri yapım eki olarak değerlendirilir.
"Gelince" kelimesinde -ce eki çekim ekidir. Çekim ekleri, kelimelerin diğer kelimelerle bağ kurmasını, cümlede görev almasını, hâlini, sayısını, zamanını, şahsını belirtir. Örnekler: Okul-a git-iyor-um → Okula gidiyorum. Ağaç-ın dal-ı-nı kır-dı-lar → Ağacın dalını kırdılar. Yapım ekleri ise sözcüklere gelerek onlardan yeni sözcükler türeten eklerdir ve her zaman çekim eklerinden önce gelir. Örnekler: Göz-lük. Ev-ci. Akıl-lı.
Çekim eki ve yapım eki arasındaki farklar şu şekilde özetlenebilir: Anlam değişikliği: Yapım ekleri, kelimenin anlamını değiştirirken çekim ekleri kelimenin anlamını değiştirmez. Sıralama: Yapım ekleri, çekim eklerinden önce gelir. Örnek: "Yolcu bekliyor" cümlesindeki "yolcu" kelimesi, "yol" ve "-cu" eklerinin birleşimiyle oluşmuş ve kelime "yol" anlamının dışına çıkarak farklı bir nitelik kazanmıştır. Ayrıca, ekler kendilerinden önceki kelimelere bitişik yazılır; yalnız, “mi” soru eki her zaman ayrı yazılır.
İsimden yapım ekini ayırt etmek için şu özelliklere dikkat edilebilir: Anlam değişikliği: Yapım ekleri, eklendikleri sözcüğün anlamını veya türünü değiştirir. Konum: Yapım ekleri, çekim eklerinden önce gelir. Tür: İsimden yapım ekleri, isim kök veya gövdelerine eklenerek yeni isimler türetir. Bazı isme gelen yapım ekleri ve örnekleri: -lik: zeytinlik, şekerlik, suluk. -li: köylü, nişanlı, renkli. -sız: evsiz, huysuz, akılsız. -cı: çaycı, futbolcu, bekçi. -daş: meslektaş, vatandaş, arkadaş. -sal: kumsal, evrensel. -tı: yaşıt. -msı: acımsı, ekşimsi.
-li yapım eki, soyut ve somut isimler ve sıfat türetir. Bu ek, özel isimlere getirildiğinde kesme işaretiyle ayrılmaz. Bazı kullanım örnekleri: Kişinin nereli olduğunu bildirir: Ankaralı, Konyalı, köylü, kentli. Bir şeyin içinde daha çok ne bulunduğunu bildirir: tuzlu, şekerli, acılı, tozlu. Soy, devlet bildirir: Osmanlı, Karahanlı, Selçuklu. Durum bildirir: sözlü, evli, nişanlı. Renk bildirir ve ikileme kurar: mavili, yeşilli, kırmızılı, allı yeşilli, sarılı kırmızılı. Kişinin sahip olduğu özelliği bildirir: bilgili, tecrübeli, akıllı, görgülü, saygılı, kültürlü.
Blog
Mavi saçlı kadın neyi temsil eder?
Mecalisün nefais hangi Türkçe ile yazılmıştır?
Mecazı mürsel kaça ayrılır?
Lounge bar ne demek ingilizce?
Mansiyon ne anlama gelir?
Mekik ne anlama gelir?
Mareşalin rütbesi nasıl?
Metin içinde dolaylı alıntı ne demek?
Lotto hangi ülkenin malı?
Mecbur etmek ve mecbur kalmak aynı şey mi?
Kısmetin kapalı olması ne demek?
Li ve lı yapım eki nasıl ayırt edilir?
Merhaba nasılsın bugün ne demek?
Mavi ne demek ingilizce?
Mart ayında doğan kişinin yükselen burcu nasıl hesaplanır?
Lotus neden kutsaldır?
Leave ve left arasındaki fark nedir?
Mecaz anlam ile ilgili cümleler nelerdir?
Levvame ve mülhime ne zaman geçilir?
Menfaatperest ne demek?
Meksika halkı neden İspanyolca konuşur?
Lider teşkilat doktrin ne demek?
Mahsül ve mahsulat aynı mı?
Kız kanka ne anlama gelir?
Mecaz anlamda gelişmek ne demek?
Mentollü Kent hangi ülkenin malı?
Lohusa kadın ne yapamaz?
Latinceden Türkçeye çeviri yapan uygulama var mı?
Lizbon'un İngilizcesi Lisbon mu Lisboa mı?
Ley ve kanun eş anlamlı mı?
Low tide türkçe ne anlatıyor?
Leff ü neşr ve tenasüp arasındaki fark nedir?
Mahir isminin kökeni nedir?
Lazca şiveleri nelerdir?
Mesleki yedek subay ne iş yapar?
Lan ne demek argo?
Mersin posta kodları neye göre belirlenir?
L harfi Türkçe'de nasıl okunur?
Mevhum zıt anlamlısı nedir?
Maksat bulmaca ne demek?